NASZA ZIEMIA

Stalaktyty zwisają ze stropu ja­skini. Największe znajdują się w Hiszpanii. Stalagmity wzno­szą się z dna jaskini ku górze. Największy znany stalagmit znajduje się we Francji.

Stalaktyty i stalagmity to na­cieki powstające tam, gdzie woda przesączająca się przez strop jaskini zawiera rozpusz­czony węglan wapnia. Osady nawarstwiają się bardzo powo­li; tak wielkie utwory geologi­czne być może powstawały bez zakłóceń przez tysiące lat.

Największy stalaktyt to czę­ściowo wsparta o ścianę kolum­na o długości 59 m, zwisająca ze stropu Cueva de Nerja, jas­kini położonej na wschód od Malagi, w Hiszpanii. Olbrzy­mią jaskinię odkrył w 1959 r. pastuszek szukający piłki. Obe­cnie jest to podziemna sala koncertowa, w której odbywają się także występy baletu.

Najdłuższy zwisający swo­bodnie stalaktyt w jaskini Poll an Ionain w hrabstwie Clare w Irlandii ma 7 m. La Grande Stalagmite w jaskini Aven Ar­mand we Francji jest najwięk­szy na świecie ? ma 29 m wy­sokości.

Najgłębsza z dotychczas odkry­tych jaskiń to Gouffre Jean Bernard w Alpach Francuskich. W 1982 r. zespól francuskich speleologów opuścił się tu na głębokość 1494 m pod powierz­chnię Ziemi.

W czasie pięciodniowej ekspe­dycji w 1982 r. grupa badaczy Groupe Speleo Vulcain usta­nowiła nowy światowy rekord w dziedzinie speleologii. Ich droga prowadziła w głąb przez osadnik wody o długości 40 m, za którym znajdował się dalszy ciąg schodzących w głąb kory­tarzy. Ostatnia jaskinia według pomiarów znajduje się na głę­bokości 1494 m.

We Francji leżą także inne bardzo głębokie jaskinie. Głę­bokość systemu jaskiń Gouffre Berger w pobliżu Grenoble wy­nosi 1,1 km. Jaskinie Gouffre de la Pierre Saint-Martin w Pi­renejach zbadano do głęboko­ści 1350 m.

Jaskinię Snieżnaja na tere­nie byłego ZSRR uważa się obecnie za drugą pod wzglę­dem głębokości. Speleologowie opuścili się do 1350 m w głąb. Odczuwali oni powiew powie­trza z dołu, co wskazuje na możliwość odkrycia w przy­szłości nowego przejścia do ko­mór położonych niżej.

Największa pojedyncza jaskinia to Sala Sarawak w Sarawaku (stan we wschodniej Malezji). Odkryto ją w 1980 r. Najwięk­szy na świecie system jaskiń znajduje się w stanie Kentucky, w Mammoth Cave National Park.

Sarawak to część wschodniej Malezji, leżąca na wyspie Bor­neo, w południowo-wschodniej Azji. Sala Sarawak znajduje się w Parku Narodowym Gunung Mułu. Została zbadana w 1980 r. i ustalono, że jej długość wyno­si około 700 m, szerokość oko­ło 300 m, wysokość zaś co najmniej 70 m.

Rezerwat Mammot Cave ? Jaskini Mamutowej (zob. foto­grafia) to labirynt jaskiń i ko­rytarzy na różnych poziomach. System jaskini Mamutowej ma około 307,5 km długości. Już w odległości 4 km od wejścia do Jaskini Mamutowej znajdu­je się wejście do Flint Ridge. Pani P. Crowther odkryła w 1972 r. połączenie między obydwoma systemami jaskiń.

Najwyżej na świecie położone jest polodowcowe jezioro bez nazwy w pobliżu Mount Everes-tu, na wysokości 5880 m n.p.m. Największe tybetańskie jezioro Nam-co leży 4578 m n.p.m. Najwyżej na świecie położonym jeziorem żeglownym jest Titica­ca (zob. ilustr.) na granicy Peru i Boliwii. Leży ono 3811 rn n.p.m. i pływają po nim na­wet parowce.

Ogólna powierzchnia jeziora Titicaca wynosi około 8330 km²; głębokość do 370 m. Do jeziora wpadają liczne rzeki z Andów. Woda z niego od­pływa do jeziora Poopó, a na­stępnie zanika w bezwodnej al-tiplano (płaskowyż).

Tereny otaczające jezioro Titicaca są ponure i pozbawio­ne drzew. Lamy i wigonie sku­bią jedynie ostrą trawę. U wy­brzeży jeziora rośnie trzcina totoro, z której miejscowi In­dianie robią łodzie do połowu ryb, budują domy, a nawet konstruują wyspy, na których mieszkają.

Największym jeziorem na świe­cie jest Morze Kaspijskie, leżą­ce między Iranem a Kazachs­tanem. Mimo iż nosi nazwę mo­rza, nie ma połączenia z ocea­nem, lecz jest bardzo dużym jeziorem śródlądowym. Jego ogólna powierzchnia wynosi obecnie 371800 km².

Morze Kaspijskie leży 28 m po­niżej p.m., najgłębsze zaś miejsce znajduje się około 980 m niżej.

Do Morza Kaspijskiego wpadają rzeki Ural i Wołga. Ża­dna rzeka z niego nie wypływa.

Morze leży na terenach pustyn­nych, w wyniku więc silnego pa­rowania zasolenie wody jest du­że. Ponieważ większość rzek jest wykorzystywana do nawadnia­nia i do celów przemysłowych, niewiele wody wpływa do Mo­rza. Największe jezioro świata wysycha.

Największe jezioro słodko­wodne to Jezioro Górne, pomię­dzy Kanadą i USA. Jego powie­rzchnia wynosi 82350 km² (głę­bokość do 406 m). Jest to jezioro odpływowe, jego wody przepły­wają do Jeziora Huron i innych Wielkich Jezior, a stamtąd do Oceanu Atlantyckiego przez Rzekę Świętego Wawrzyńca.

Jedna z największych na świecie powodzi wydarzyła się, gdy wezbrała rzeka Huang-ho w Chinach. W czasie powodzi w 1931 r. zginęło ponad 3500000 osób.

Huang-ho, czyli ?Żółta Rze­ka”, należy do najbardziej mu-listych rzek świata. W czasie przepływu na długości 4800 km przez północne Chiny niesie ponad 1500 min ton mułu. Około 74 tego rnułu osiada u ujścia rzeki, co wpływa na podnoszenie się jej dna i zmia­nę koryta. Od tysięcy lat budo­wano zapory, by zapobiec po­wodziom, wówczas jednak, w 1931 r., zapory zostały prze­rwane i nastąpiła katastrofa.

Okres powodzi przypada przede wszystkim na lipiec i sier­pień, czas największej ilości opa­dów atmosferycznych. Na wios­nę jednakże również występują te problemy, gdy w południo­wym odcinku rzeki topnieją lo­dy, podczas gdy wielka pętla na północy nadal jest skuta lodem. Zapobieganiu powo­dziom i nawadnianiu ziemi słu­żą obecnie takie zapory na Hu-ang-ho, jak na fotografii obok.